Լուսանկարչություն
Պատկերը նկարահանելու առաջին փորձերը արվել են դեռևս 19-րդ դարի առաջին կեսին: Այստեղ կարող եք տեսնել ֆրանսիացի Յոզեֆ Նիփսի և Լուի Դագերի, բրիտանացի Վիլլիամ Տալբոտի և Ռիչարդ Մադոքսի աշխատանքները: Հայ լուսանկարի պատմությունը հաշվվում է՝ սկսած Օսմանյան կայսրությունում հայ լուսանկարչական ստուդիաների ստեղծումից:
Հայ լուսանկարչությունը Օսմանյան կայսրությունում: XIX դարի երկրորդ կես
Հայ լուսանկարիչները հիմնականում նկարում էին կյանքը XIX դարի Օսմանյան կայսրությունում՝ մասնավորապես Կոստանդնուպոլսում:
Լուսանկարները մեզ ծանոթացնում են կայսրության հայկական համայնքի հետ: Դրանցում կարող ենք տեսնել ինչպես հոգևորական գործիչների, այնպես էլ ազգային տարազ կրող սովորական ընտանիքների:
Ի սկզբանե, ինչպես ամբողջ աշխարհում, այնպես էլ այստեղ՝ լուսանկարիչներ էին դառնում քիմիկոները, ոսկերիչները, դեղագործները, ովքեր տիրապետում էին այնպիսի հնարքների, առանց որոնց նկարների ստացումը անհնարին կլիներ:
Կոստանդնուպոլսի ֆոտոստուդիաները պատկանում էին հիմնականում հայերին: Նրանց մեջ առավել հաջողակ էր Պասկալ Սեբան՝ «Կոստանդնուպոլսի լուսանկարիչը»: 1857 թվականին քաղաքի կենտրոնում նա հիմնեց իր առաջին ֆոտոստուդիան ՝ «El chark», որի համբավը տարածվեց ողջ Մերձավոր Արևելքում: Նրա հաջողությունը այնքան մեծ էր, որ Սեբան բացեց երկրորդ ստուդիան Եգիպտոսի մայրաքաղաք Կահիրեում: Իր լուսանկարներում Սեբան պատկերում էր հնագույն քաղաքներ, ավերակներ, դիմանկարներ, տեղի բնակիչներին:
«Abdullah Frères»-ը («Աբդուլլահ եղբայրներ») ևս մեկ հայկական ֆոտոստուդիա էր՝ հայտնի Օսմանյան կայսրության ողջ տարաքծում: Հիմնված լինելով 1858թ. երեք եղբայրների կողմից՝ այն շուտով ձեռք է բերում այնպիսի համբավ, որ եղբայրները նշանակվում են սուլթանի լուսանկարիչներ: 1867 թվականին նրանք ձեռք բերեցին միջազգային համբավ: Փարիզում կայացած միջազգային ցուցահանդեսի շրջանակներում ներկայացվեց նրանց՝ Կոստանդնուպոլսի համայնապատկերային լուսանկարը:
Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի Անտուան խան Սևրյուգինի (Անտոն Վասիլյևիչ Սևրյուգին կամ Սևրյուկյան) աշխատանքները: Նա միակ լուսանկարիչն էր, ում պարսից շահ Նասեր ալ Դինը (Նասրեդդին շահ) թույլ էր տվել լուսանկարել իր հարեմի կանանց: Խանի տիտղոսը նրան շնորհվել է հենց պարսից շահի կողմից իր վարպետության բարձր մակարդակի համար: Սևրյուգինը Թեհրանի ամենահայտնի ֆոտոստուդիաներից մեկի սեփականատերն էր, և նա համարվում է իրանական լուսանկարչության հիմնադիրը:
Հայ լուսանկարչությունը XIX դարի վերջին և XX դարասկզբին
....
XIX դարի վերջին և XX դարասկզբին մի քանի արշավախմբեր կազմակերպվեցին հայոց հնագույն մայրաքաղաքներ Վան և Անի Կայսերական հնագիտական հանձնաժողովի կողմից:
Բացի պատմաբաններից և հնագետներից արշավախմբի կազմի մեջ մտնում էին նաև լուսանկարիչներ Հովհաննես Քյուրքչյանը, Արամը, Արա Վրույրը: Հնաբանական պեղումների անցկացման ընթացքում, որը ղեկավարում էր Քյուրքչյանը, բազում լուսանկարներ են արվել: Նա առաջին հայ լուսանկարիչն էր, ով լուսանկարել է Անին:
Թիֆլիսահայ լուսանկարիչ Գրիգոր Տեր-Ղևոնդյանի վարպետության շնորհիվ այսօր մենք կարող ենք տեսնել այնպիսի հայտնի հայերի դիմանկարներ, ինչչպիսիք են Րաֆֆին, Նալբանդյանը, Սունդուկյանը, Գրիգոր Արծրունին, կաթողիկոս Խրիմյան Հայրիկը, գեներալներ Լազարևը, Տեր-Ղուկասովը, Լորիս-Մելիքովը:
XX դարի թերևս ամենահայտնի հայ լուսանկարիչը, ում անունը հայտնի է աշխարհով մեկ, Յուսուֆ Քարշն է (Հովսեփ Քարշյան): Նա պատմություն է մուտք գործել այնպիսի հայտնի մարդկանց դիմանկարներ լուսանկարելու համար, ինչպիսիք են չերչիլը, Էյզենհաուերը, Ադենաուերը, Հեմինգուեյը, Էյնշտեյնը, Սիբելիուսը, ջորջ Բրակը, Կորբյուզյեն, Յունգը, Ստրավինսկին, Բեռնարդ Շոուն, Ուոլթ Դիսնեյը:
XX դարի երկրորդ կեսի հայ լուսանկարչությունը
XX դարի երկրորդ կեսի լուսանկարչության պատմության մեջ ամենահայտնին Ալեքսանդր Սահակովի անունն է:
XX դարի երկրորդ կեսի լուսանկարչության պատմության մեջ ամենահայտնին Ալեքսանդր Սահակովի անունն է: Նա միջազգային բազմաթիվ հեղինակավոր մրցանակների մրցանակակիր է, աշխարհի զանազան երկրերում անցկարել է ավելի քան 120 ցուցահանդեսներ: Լուսանկարել է Սվյատոսլավ Ռիխտերին, Արամ Խաչատրյանին, Բելլա Ախմադուլինային, Սերգեյ Փարաջանովին, Բի Բի Քինգին, Ժակ Վիլարին, Մայա Պլիսեցկայային, Վլադիմիր Վիսոցկուն, Ալլա Պուգաչևային:
Անգլիական լուսանկարիչ Իդա Քարը (Իդա Քարամյան) պրոֆեսիոնալ լուսանկարչություն սովորել է Կահիրեում: Նրա կողմից լուսանկարված հայտնի անհատների շարքում են Սոմերսեթ Մոեմը, Լեոնիդ Լեոնովը, Դմիտրի Շոստակովիչը, Մարկ Շագալը, Մարտիրոս Սարյանը, Այրիս Մերդոկը, Ժան-Պոլ Սարտրը, Ֆիդել Կաստրոն: 1950-ականների վերջին այցելելով Հայաստանը՝ Իդա Քարը լուսանկարների շարք է ստեղծում, որոնք ավելի ուշ ներկայացվեցին Արևելյան Գերմանիայում անցկացված ցուցահանդեսի շրջանակներում:
Լուսանկարիչ Անդրանիկ Քոչարի ֆոտոստուդիան գտնվում էր եգիպտական Ալեքսանդրիա քաղաքում: Հայաստան տեղափոխվելուց հետո նա շարունակում է իր գործունեությունը: Քոչարի լուսանկարները ներառում են Ուիլյամ Սարոյանի, Մարտիրոս Սարյանի, Գուրգեն Մահարու, Ռուբեն Մամուլյանի և ադմիրալ Իվան Իսակովի դիմանկարները:
Արա Գյուլերը նույնպես աշխարհահռչակ լուսանկարիչների շարքում է: Ծնվել է Ստամբուլում 1928 թվականին: Հայկական արմատներ ունեցող թուրքական ֆոտոլրագրողին անվանում են «Ստամբուլի աչք» կամ «Ստամբուլի լուսանկարիչ» (ինչպես Պասկալ Սեբին՝ «Կոստանդնուպոլսի լուսանկարիչ»): Գյուլերը իր լուսանկարներում պատկերել է Ստամբուլի կյանքը, ինչպես նաև Ուինսթոն Չերչիլին, Պիկասոյին, Սալվադոր Դալիին, Դասթին Հոֆմանին:
Ժամանակակից լուսանկարիչներ
1980-ականներից մինչև մեր օրերը Հայաստանը բախվել է բազմաթիվ մարտահրավերների հետ, և լուսանկարիչներին հաջողվել է արտահայտել սոցիալական և անձնական հույզերը լուսանկարների միջոցով:
Ժամանակակից հայ լուսանկարիչները ֆիքսում են իրական կյանքի պայմանները, այն փոփոխությունները ու դժվարությունները, որոնց հետ մարդիկ բախվում են, ինչպես նաև փնտրում են մինչսովետական անցյալի բարոյական հիմքեր: Հաճախ դրանք առօրյա կյանքի, կրոնական և ավանդական թեմաներով տեսարաններ են (Հայկ Ավետիսյան, Վարդան Թերզյան, Սկաուտ Թուֆանկջյան):
Զարգանում է ռեպորտաժային լուսանկարի ժանրը: 2000 թվականին Գերման Ավագյանը ամերիկա-հայկական «Համայնապատկեր» ամսագրի կողմից (Լոս Անջելես, ԱՄՆ) ճանաչվեց «Տարվա լավագույն լուսանկարիչ», իսկ 2005 թվականին մրցանակի արժանացավ Երևանի մամլո ակումբի կողմից «Մահաբեր խաղալիքներ» ֆոտոշարքի համար:
Ցավոք սրտի, պահպանվում է ռազմական խրոնիկայի ժանրը: Արեգ Բալայանը, Անտուան Ագուջյանը, Մաքս Արշակ Սիվասլյանը ֆոտոզեկույցներ են ներկայացնում ԼՂՀ հակամարտության գոտու շրջաններից: Եթե առաջին լուսանկարիչը ուշադրությունը սևեռում է ռազմական ագրեսիան արտահայտելու վրա, ապա երկրորդը՝ չճանաչված հանրապետության կյանքի սոցիալ-կենցաղային առանձնահատկությունների: Հակոբ Վանեսյանը ֆոտոռեպորտաժներ է պատրաստում Սիրիայի թեժ կետերից:
Պահպանվում է բնության լուսանկարահանման ժանրը: Առավել աչքի ընկնող են Հայկ Մելքոնյանի և Վիգեն Հախվերդյանի աշխատանքները:
Կան նար սյուրռեալիզմի վարպետներ, ովքեր իրենց օբյեկտիվի միջոցով ստեղծում են սեփական երփներանգ աշխարհը: Այստեղ կարևոր է մատնանշել Սանկտ Պետերբուրգի հայ լուսանկարիչներ Ալեքսանդր Պետրոսյանի և Կարեն Խաչատուրովի անունները:
Стамбульский фотограф армянского происхождения. Паскаль Себа родился в 1823 году в Константинополе, в армянской семье. В 1857 году он открыл в центре города свою первую фотостудию «El chark». На тот момент имя фотографа Саба было уже широко известно по всему Ближнему Востоку. На Западе работы Себаха вызывали огромный интерес. На его фотографиях были запечатлены древние города, руины, портреты и быт местных жителей. Карьера Себа развивалась настолько стремительно, что в 1873 году он открыл филиал своей фотостудии в столице Египта – Каире. Немалую роль на его деятельность оказало сотрудничество с художником Осман Ханди Беем. Именно Себа художник выбрал в качестве фотографа для создания альбома «Народные костюмы Турции», который был представлен в 1873 году на международной выставке в Вене.
Годы жизни 1823-1886